Erdem Kaya Patent ve Danışmanlık Anonim Şirketi Genel Müdürü Erdem Kaya, “Fikri mülkiyet çatı bir kavram. Alın teri dökerek ülkeler ya da şirketler bir yere kadar geliyor ama bir yerden sonra akıl teri dökmek gerekiyor. Biraz daha entelektüel, bilincin, zihnin çalıştığı bir alan fikri mülkiyet ve onun çıktısı. Siz akıl teri döktüğünüzde bazen sanatsal çıktılar elde edebilirsiniz bazen bir icat yapabilirsiniz ya da bir marka geliştirebilirsiniz tamamı aslında o entelektüel sermayenin bir çıktısı oluyor. Aslında ana bileşenleri şunlar bir tarafta telif hakları diye fikri mülkiyetin alt dalı vardır daha çok sanatsal resimdir, şiirdir, romandır ve özel olarak yazılım kodları da telif hakkı ile korunan taraftır” dedi.

“Tamamını topladığımızda fikri mülkiyet olarak adlandırabiliyoruz”

Kaya, “Bir de bizim sınai mülkiyet dediğimiz bir dalı daha vardır. Sınai mülkiyet tarafında da aslında işte markaların örneğin hizmet sektöründeki bir markanın tescili vardır. Tasarım tescili vardır, diyelim tekstil firmasıyız, hoş bir desen yaptık ya da bir süs eşyamız var ya da bir araba ya da bir telefon kullanıcı arayüzü tamamı görüntünün, estetik yaratımların tescili tarafı var. Bir de belki en yoğun olan patent ve faydalı model dediğimiz teknik problemlere getirilen çözümler, icatlar, buluşlar… İşte bir arabanın daha az yakıt yakmasını sağladık, bir bilgisayarın veri güvenliğini artırdık gibi yüzlerce, binlerce örnek verilebilir. Bir de coğrafi işaret toplumda çok bilinen bir kavram. Bu da bir sınai mülkiyet hakkıdır. Bursa’mızın şeftalisi var, Bursa inciri var, Bursa ipek ipliği var tescilli gibi kestane şekeri var, bunlar da coğrafi işaret dediğimiz yöresel değerlerin korunması için olan enstrüman. Tamamını aslında topladığımızda fikri mülkiyet olarak adlandırabiliyoruz” şeklinde konuştu.

Bu seneki motto gençlik ve inovasyon üzerine

Kaya, “Patent aslında fikri mülkiyetin alt bileşenidir ama özgül ağırlığı en yüksek belki tabii ki bileşenidir. Markama patent aldım derler aslında marka tescil edilir. Patent dendiğinde bir icat olması lazım ortalıkta. Ona patent alınıyor. Dünya Fikri Mülkiyet Günü 2000 yılından beri kutlanan her yıl da 26 Nisan’da kutlanan bir gün. Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü’nün belirlediği bir tarih amacı da dünyadaki buluş, fikri mülkiyet farkındalığını artırmak. Bu konuda insanları teşvik etmek ve cesaretlendirmek. Bu seneki mottosu da daha çok gençlik ve inovasyon üzerine. 2020 ve 2021 pandemi ve buna bağlı ekonomik dalgalanmalarla geçti. Hala da devam ediyor açıkçası. Peki, fikri mülkiyette ne oldu durum? Dünyada da Türkiye’de de aslında yine sayılar arttı. İnsanlar zor zamanlarda bazen daha yaratıcı olabiliyorlar. Bir söz vardır. İnovasyon acıyı hissetmektir. Acı çekmeden zaten buluş yapılmaz” ifadelerini kullandı.

“Artış hızımızda düşüş var”

Erdem Kaya, “Gerçekten bu alanda da 2020, 2021’de insanlar bu darboğazı aşmak için farklı yöntemler, iş modelleri, icatlar, markalar geliştirmeye çalıştı. Dünyada her yıl 3 milyondan fazla patent başvurusu yapılır. Çok genel baktığımızda Türkiye’nin buradaki payı yerli patenlerin payı binde 3’ler civarında. Yani toplasanız faydalı model dediğimiz icatlar tarafında yılda 10 bine yakın başvuru yapılır. Bu da her sene artar. Şöyle bir durum var son iki yıldır artış hızımızda azalma var. Yani biz eskiden her yıl yüzde 20, yüzde 30’ları görürken pandemi başından beri yüzde 2’ler, yüzde 3’ler seviyesindeyiz. 2021’deki artış 2020’ye göre yüzde 2,91. 8.071 adet patent başvurusu yapılmış. Yaklaşık 4.418 adet de faydalı model dediğimiz bir başvuru yapılmış. Patent biraz daha AR-Ge yönü olan biraz daha deneme yanılma sonucunda bazen belki uzun bir AR-GE süreci sonucunda çıkan buluşlar için olan koruma enstrümanı. Faydalı modelse bizim mütevazi buluş dediğimiz evde bile bazen aklımıza gelir bir şey bir sorunu görürsünüz çözümü bulursunuz onlar da buluştur onlar da faydalı modelle korunur. Daha basit buluş diyebiliriz. Sayılarımızda, artış hızımızda düşüş var” dedi.

Markalara Metaverse’de yerinizi alın uyarısı

Kaya, “Dijital dünya o kadar hızlı ilerliyor ki bunu hukuk sisteminin yakalaması çok kolay değil. Dünyada da böyle. Blockchain diyoruz merkezileştirme ortadan kalkıyor. Buralarda fikri mülkiyet haklarının korunması ciddi tartışılan bir konu. Birçok seminer yapılıyor, Metaverse’de markamızı nasıl koruruz diye… Sonuçta oraya girdiğinizde orada da pazarlama olanı olacak birçok markanın ürünleri, yüzleri sergilenecek. Hatta oradan tıklayacaksınız belki alışveriş yapacaksınız. Bunlar zaten yapılıyor. Bu gerçekten tartışılan bir şey ve biz çoğu müşterimize artık markalarını Metaverse ile ilgili alanlarda da tescil etmeleri konusunda tavsiyelerde bulunmaya başladık” şeklinde konuştu.

“Türkiye marka başvuru sayısında Avrupa birincisidir”

“Her sınai mülkiyet hakkının yani markadır, patenttir, tasarımdır kendine ait kriterleri vardır. Biz başvuru yaptığımızda bir iddiada bulunuyoruz ama iddiamızın doğruluğunu Türk Patent ve Marka Kurumu bakıyor, inceliyor, örnek veriyorum bir icat yaptık diyelim patent başvuruyoruz buna ilişkin ilk kriter dünyada yeni olması gerekir” ifadelerini kullanan Erdem Kaya, “İşte Türk Patent Kurumu bakıyor acaba gerçekten yaptığı makina çözümü dünyada bir yerde var mı… Yoksa patent veriyor gibi bir süreci var. Markalarda da benzer tescilin olmaması gerekiyor. Yenilik ve benzersizlik gerekli. Genelde markada da patentte de biz şöyle tavsiye ederiz bize geldiğinde deriz önden araştıralım. Yani olmayacak bir sürece girmeyelim. Enteresan bir veridir Türkiye marka başvuru sayısında Avrupa birincisidir. Yılda 170 binden fazla marka başvurusu yapılır her sene. Bu ne demektir, bir marka çıkardığında girişimci ya da şirket aslında mayın tarlasına giriyor. Mutlaka önden bakması lazım acaba bu düşündüğüm markayı benim alanımda biri kullanıyor mu? Çünkü yapıyorsa her şey, bütün yatırım boşa gider. Ön araştırma yapıyoruz. Sonra başvurular yapılır, genelde devlet bir ön inceleme yapar, sonra da esas inceleme dediğimiz tescil kriterleri açısından bakar sorun yoksa itiraz açar itiraz yoksa buna istinaden tescil olur. Ortalama markalarda bu süre 1 yıldır. Patentlerde 1,5, 2 yılı bile bulabiliyor tescil belgesinin gelmesi. Başvuru tescil oranları da değişken. Genelde yarıdan azdır tescil olan başvuru sayısı” görüşünü dile getirdi.

Başvuru maliyeti ortalama 1.000, 1.500 lira arasında

Kaya, “Orta, üst kalite bir firmadan hizmet almak isteniyorsa bir markanın başvuru maliyeti ortalama 1.000, 1.500 lira arasındadır. Burada da bir kısmı bunların resmi harçlardır. Bir bu kadar da yaklaşık bir yıl sonra tescil aşamasında bir para ödenir. Tescil belgesi olarak. Bunun dışında 10 yıl boyunca bir markanın tescili için bir maliyet genelde yoktur. İtiraz gelmezse… Bizim patentlerimiz de telif haklarımız da tamamı markayı besleyen unsurlardır. Patentlerde maliyet biraz daha yüksek oluyor. Bir patent metni yazılır, daha uzun sürer tabii ki süreç orada da maliyetler 4-5 bin liradan başlar, 8-10 bin liraya kadar çıkabilir. İşin güzelliği bu kısımda devletimizin pek çok destekleri vardır” dedi.

Bursa, 4. sıraya düştü

Erdem Kaya Patent ve Danışmanlık Anonim Şirketi Genel Müdürü Erdem Kaya, sözlerini şöyle tamamladı:

“Türkiye’nin 2023 hedefi yılda 23 bin patent. Şu anda 10 bin civarında bu artış oranı ile yakalayacak gibi gözükmüyoruz. Biraz daha performansa ihtiyacımız var. Patent denildiğinde, buluş denildiğinde insanlarımızın gözü korkuyor. Ben kim buluş yapmak kim işte başımıza icat çıkarma gibi… Bu çok yanlış bir şey. Alanlara baktığımızda sağlık bilimleri alanında son yıllarda pandeminin de etkisi ile muhtemelen, medikal cihazlar, ilaç gibi alanlarda sayılar baya ön planda. Hatta birinci sırada şu anda sağlık bilimleri var. Elektronik ve bilgi teknolojileri alanı ikinci sırada yer alıyor. Bursa’da patentte Türkiye’de genelde 3. ya da 4. sırada yer alıyor. Genelde 3. sırada yer alıyorduk ama 2021’de 4. sıraya düştük. Bursa’nın biraz kendini toparlaması gerekiyor. İzmir’i geçmeliyiz diye düşünüyorum.”

Erdem Kaya Patent ve Danışmanlık Anonim Şirketi Genel Müdürü Erdem Kaya’nın açıklamalarının tamamını videomuzdan izleyebilirsiniz.