Bazı alışkanlıklar neden bu kadar zor değişir?

Bir alışkanlığı değiştirmek çoğu zaman sandığımızdan daha zordur. Çünkü alışkanlık sadece bir davranış değildir, bir sistemdir. Zihin, tekrar eden şeyleri güvenli olarak algılar. Bu yüzden alışılmış olan, çoğu zaman daha kolay gelir. İyi ya da kötü olması fark etmez. İnsan zihni için tanıdık olan, belirsiz olandan daha az enerji gerektirir.

Bir alışkanlığı bırakmak demek, sadece bir davranışı değil, o davranışın etrafında oluşmuş düzeni de değiştirmek demektir. Bu yüzden değişim çoğu zaman dirençle karşılaşır.İnsan çoğu zaman neyin doğru olduğunu bilir. Daha sağlıklı beslenmesi gerektiğini, daha erken uyuması gerektiğini, daha az ertelemesi gerektiğini ya da kendisine zarar veren ilişkilerden uzak durması gerektiğini de bilir. Fakat bilmek her zaman değiştirmek anlamına gelmez.

Çünkü insanı yöneten yalnızca bilgi değildir, duygular, geçmiş deneyimler ve alışkanlıklarla oluşmuş otomatik davranışlar da kararlarımız üzerinde güçlü bir etkiye sahiptir.

Aslında alışkanlıklar hayatı kolaylaştırmak için vardır. Her gün aynı basit kararlar için yeniden düşünmek zorunda kalsaydık zihinsel olarak çok daha fazla yorulurduk. Bu nedenle beyin, tekrar edilen davranışları zamanla otomatikleştirir. Ancak aynı mekanizma, bize zarar veren alışkanlıkların da kökleşmesine neden olabilir.

İşte bu yüzden değişim, yalnızca güçlü bir irade meselesi değildir. Çoğu zaman insanlar kendilerini yeterince istememekle suçlarlar. Oysa mesele çoğu zaman istememek değil, yıllardır oluşmuş bir sistemi yeniden inşa etmeye çalışmaktır.

Bir ağacın kökleri yıllar içinde nasıl derinlere iniyorsa, alışkanlıklar da zaman içinde hayatımızın birçok alanına yayılır. Bu nedenle ani ve büyük değişimler yerine küçük ama sürdürülebilir adımlar daha kalıcı sonuçlar verir.

Sabah beş kilometre koşmaya karar vermek yerine on dakika yürümekle başlamak, bir anda tüm hayatı değiştirmeye çalışmaktan daha gerçekçidir. Çünkü değişim bir sıçrama değil, bir süreçtir.

Belki de en büyük hata, değişimin hemen gerçekleşmesini beklemektir. Oysa insan bir günde bugünkü hâline gelmediği gibi, bir günde de bambaşka biri olamaz.

Bu yüzden kendimize karşı biraz daha sabırlı olmaya ihtiyacımız var. Her geri dönüş bir başarısızlık değildir. Bazen değişim, düşe kalka ilerleyen uzun bir yolculuktur.

Çünkü gerçek değişim, bir anda verilen büyük kararlarla değil, her gün tekrarlanan küçük seçimlerle gerçekleşir.Ve belki de bazı alışkanlıkları değiştirmeyi zorlaştıran şey, onların gücü değil, bizim değişimden beklediğimiz hızdır.